20 | 10 | 2017

Lezingen Avifauna Groningen 2017

 

De lezingen worden georganiseerd door Jan Henk Venema, en zijn gratis toegankelijk voor zowel leden als niet-leden.
Locatie van de lezingen (tenzij anders vermeld): 't Vinkhuys in de wijk Vinkhuizen, Diamantlaan 94, 9743 BJ Groningen, Tel: 050-5770770.
Aanvang van de lezingen (tenzij anders vermeld): 20:00 uur; de zaal is open om 19:30 uur.

Suggesties voor lezingen, of inzendingen van belangstellenden die een lezing willen houden, kunnen verzonden worden naar dit emailadres:
Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.


 

Aankondiging lezingen 2017

 

Woensdag 18 oktober 2017, 20.00-22.00 uur, André Eijkenaar over de Kerkuilenwerkgroep Groningen

Titel van de lezing: Kerkuilen in de provincie Groningen

Als reactie op de achteruitgang van de Kerkuil is in het begin van de '70 jaren in Groningen een start gemaakt met het oprichten van de Kerkuilenwerkgroep Groningen. De Kerkuilenwerkgroep Groningen is een onderafdeling van de Landelijke Kerkuilenwerkgroep die ondersteuning krijgt van Landschapsbeheer Groningen. De Kerkuilenwerkgroep Groningen werkt nauw samen met Avifauna Groningen.

In deze lezing zal André Eijkenaar namens de Kerkuilenwerkgroep Groningen een overzicht geven van de broedbiologie, geslachtsverschillen, prooien, migratie, bedreigingen, beschermingswerk en onderzoek aan de Kerkuil. Aan de hand van de door de werkgroep verzamelde gegevens door de jaren heen zal hij inzicht gegeven in de populatiebiologie van de Kerkuil in de provincie Groningen. Dit alles zal ondersteund worden door André’s zelf gemaakte foto's.

Kerkuil (foto Andre Eijkenaar)
Kerkuil (foto: André Eijkenaar)

André Eijkenaar is reeds 34 jaar werkzaam als voorman bij Landschapsbeheer Groningen en sinds 1990 actief bij de Kerkuilenwerkgroep Groningen, waarvan de laatste 11 jaar als regiocoördinator. In die hoedanigheid onderhoudt hij namens de werkgroep de contacten met de Stichting Kerkuilenwerkgroep Nederland. André is hiernaast ook fervent natuurfotograaf.

Voor meer informatie:
Kerkuilenwerkgroep Groningen: http://www.uilen.org/Groningen/Info_regio_Groningen.pdf
Stichting Kerkuilenwerkgroep Nederland : http://www.kerkuil.com/pg-17825-7-23585/pagina/home.html

 


 

Woensdag 22 maart 2017, 20.00-22.15 uur, Bruno Ens (Sovon) over wadvogeltellingen

Titel van de lezing: Waarom het tellen van wadvogels zo belangrijk is en superleuk

Nog niet zo lang geleden dacht men er serieus over de Waddenzee in te polderen en om te vormen tot landbouwgebied. Mede dankzij wadvogeltellers werd duidelijk hoe belangrijk dit gebied is voor een groot aantal soorten wadvogels die tijdens laagwater op de drooggevallen wadplaten naar voedsel zoeken. Van potentiele polder werd dit gebied erkend als belangrijk natuurgebied en recent zelfs uitverkozen tot mooiste natuurgebied van Nederland.
In deze lezing wil ik laten zien hoe dat tellen van wadvogels in zijn werk gaat, hoe de gegevens worden opgeslagen, hoe de gegevens worden geanalyseerd en wat er met de resultaten gebeurt. Daarbij natuurlijk uitgebreid aandacht voor de enorme veranderingen in de techniek: van telformulieren invullen en opsturen naar telgegevens invoeren vanachter je computer naar in het veld je smartphone als notitieboekje gebruiken zodat je niet alleen soort en aantal kunt vastleggen, maar ook de precieze locatie.
Ook de veranderingen in de Waddenzee zullen aandacht krijgen. Door vervolging en het overvloedig gebruik van DDT waren Slechtvalken bijzonder schaars toen ik in de jaren zeventig begon met wadvogels tellen. Dat is nu heel anders. Maar ook de verstoring door recreanten is enorm toegenomen. Ik pleit er dan ook voor om tijdens tellingen van wadvogels niet alleen de vogels te tellen, maar ook de potentiele verstoringsbronnen te noteren en de eventuele verstoringen die deze veroorzaken.
Tijdens een wadvogeltelling kun je niet kijken of er in die grote groepen overtijende wadvogels nog individueel geringde dieren zitten. Maar je weet wel waar de grote groepen zitten die je dan op een ander moment kunt bezoeken om die individueel geringde dieren op te zoeken en af te lezen. Dat levert zeer waardevolle informatie over de herkomst en de overleving van die vogels.
Zie ook: www.chirpscholekster.nl

Bruno Ens 1976 Bruno Ens 2017
Bruno Ens in 1976 Bruno Ens anno nu

Bruno Ens is senior onderzoeker en coördinator "kust, wad en water" bij Sovon vogelonderzoek Nederland. Hij is projectleider van diverse grote wetenschappelijke onderzoeksprojecten op het gebied van effecten van menselijke activiteiten op de natuur in het waddengebied: klimaatverandering, bodemdaling door gaswinning, verstoring door recreatie en mechanische schelpdiervisserij.

 


 

Woensdag 15 februari 2017, 20.00-22.00 uur, Maarten Loonen over klimaatverandering

Titel van de lezing: Op trek achter de Brandgans en de Noordse Stern naar Spitsbergen

Klimaatverandering gaat al jaren het snelste in het noordpoolgebied. Dat heeft grote gevolgen voor de natuur. Maarten Loonen volgt al 27 jaar de veranderingen van dichtbij door iedere zomer op Spitsbergen onderzoek te doen aan Brandganzen en Noordse Sternen. Daarbij werkt hij met gekleurringde individuen maar bestudeert hij ook het hele voedselweb en stuit op allerlei interacties tussen soorten. Vanavond gaat hij dieper in op de vraag welke dieren de veranderingen kunnen bijhouden en wie lijkt te verliezen. Hoe passen trekvogels hun reisschema aan en in hoeverre verschillen de Brandganzen en Noordse Sternen die in Nederland broeden van hun Arctische soortgenoten? Vlieg mee en hoor over een spectaculaire maar zeer kwetsbare wildernis en haar bewoners.

foto maarten loonen

Maarten Loonen belaagd door Brandgans op Spitsbergen (fotograaf: Paul Wenzel)

Dr. Maarten J.J.E. Loonen is als universitair docent werkzaam bij het Arctisch Centrum van de Rijksuniversiteit Groningen. Zijn werk bestaat niet alleen uit onderzoek, maar ook uit het inspireren van studenten en andere mensen tot kennis en behoud van het noordpoolgebied. Daarnaast is hij lid van de Wetenschappelijke Begeleidingscommissie van SOVON St. Vogelonderzoek Nederland.

 


 

Uitnodiging Nieuwjaarsbijeenkomst 2017 (11 januari 2017)

Alle leden van Avifauna Groningen zijn van harte uitgenodigd voor de Nieuwjaarsbijeenkomst op woensdagavond 11 januari 2017 met presentaties door en voor leden van Avifauna Groningen.

Plaats: ’t Vinkhuys, Strozaal, Diamantlaan 94, 9743 BJ Groningen
Datum en aanvang: woensdag 11 januari 2017, 20.00 uur (zaal open vanaf 19.30 uur)
Toegang: alleen voor leden (gratis)
Informatie: www.avifaunagroningen.nl

Programma:

uitnodiging nieuwjaarbijeenkomst 11 januari 2017

 


 

Woensdag 16 november 2016, 20.00-22.00 uur, Jelmer Samplonius over De Bonte Vliegenvanger

Titel van de lezing: “Een jaar in het leven van de bonte vliegenvanger”

De bonte vliegenvanger is een lange afstandstrekker, die wijd verspreid is in Europese bossen tijdens de lente. Als je hem ziet en niet bekend bent met vogels, zou je niet vermoeden dat dit vogeltje van 12 gram twee keer per jaar een waanzinnige reis van duizenden kilometers maakt tussen Europa en West-Afrika. Op zijn reis zijn er vele uitdagingen, waaronder een mammoetvlucht over de Sahara, maar ook het grootbrengen van een nest jongen in de broedgebieden. In Europa leren we veel over de bonte vliegenvanger door nestkastonderzoek. Zo weten we steeds meer over het dieet van de vliegenvangers en hoe ze zich aanpassen aan een veranderende omgeving.

foto jelmer samplonius

Buiten Europa weten we echter bar weinig van dit kleine vogeltje, maar ook daar krijgen we door de nieuwste technologieën steeds meer inzicht in. Door de vogels minuscule zenders van minder dan een halve gram mee te geven, krijgen we informatie over de trekroutes van bonte vliegenvangers die voorheen niet te verkrijgen was. In deze lezing neem ik jullie mee in een jaar in het leven van de bonte vliegenvanger en hoe wij op het Dwingelderveld en Drents-Friese Wold onderzoek doen naar dit fascinerende vogeltje. Graag tot 16 november!

Jelmer Samplonius is in het laatste jaar van zijn promotietraject aan de Rijksuniversiteit Groningen en wordt begeleid door Christiaan Both en Joost Tinbergen. Zijn onderzoek richt zich met name op de interacties tussen mezen en vliegenvangers, waartussen het er hard aan toe kan gaan in de competitie om nestholtes.

 


 

Woensdag 12 oktober 2016, 20.00-22.00 uur: Koos Dijksterhuis over de Spreeuw

Titel van de lezing: "De onbekommerde spreeuw"

De spreeuw is de vogel die vrouwen verleidt met een bloemetje, die voetbalwedstrijden heeft gefloten en muziek van Mozart heeft gecomponeerd. Het gezelligheidsdier dat in enorme zwermen door de lucht buitelt. De vogel die altijd neuriet en zingt. De onbekommerde flierefluiter, het zonnetje uit huis. De spreeuw is zo’n bijzonder dier, je kunt er een boek over schrijven! En dat is precies wat Koos Dijksterhuis heeft gedaan. Koos kan er meeslepend en leuk over vertellen. Dat zal hij woensdagavond 12 oktober vanaf 20 uur doen op de strozolder van ‘t Vinkhuys. U zult aan zijn lippen hangen bij zijn vrolijke verhaal over de spreeuw, met dia’s, film en geluid.

Omslag boek spreeuw klein

Koos Dijksterhuis is bekend van zijn dagelijkse verhaaltje over de natuur in de krant Trouw. Niet alleen over de spreeuw schreef Koos een heel boek. Eerder verschenen door hem geschreven boeken over de grauwe kiekendief en over de drieteenstrandloper. Behalve boeken en columns schrijft Koos vormvaste verzen op rijm, die hij in tijdschriften en dichtbundels publiceert en soms naar zijn abonnees mailt (gratis aanmelden op www.plezierverzen.nl). Qua muzikale carrière schopte Koos het ooit tot zanger van een punkbandje.

 

 


 

 

Pro Memorie: voorgaande lezingen Avifauna Groningen 2015/2016

 

Woensdag 3 februari 2016, 20.00-22.15 uur: Albert Beintema over De Grutto

De Grutto - Albert BeintemaTitel van de lezing:De Grutto: onze nationale vogel

Het gaat helemaal niet goed met onze nationale vogel, dat weten we allemaal al heel lang. We houden ons al een halve eeuw bezig met onderzoek en bescherming, op allerlei manieren, maar de aantallen grutto's in Nederland blijven gestaag teruglopen. In 2015 verscheen van de hand van Albert Beintema het boek De Grutto (Atlas/Contact).

Alberts verhaal gaat niet alleen over de grutto zelf, maar ook over de mensen die zich de afgelopen vijftig jaar met deze vogel hebben beziggehouden, en de avonturen die zij daarbij beleefden in binnen- en buitenland.

De achteruitgang van de Grutto staat niet op zichzelf. De grutto staat model voor de teloorgang van een rijke, bloeiende weidegemeenschap, die op wat restanten na uit Nederland verdwenen is. Overal zien we steriele grasvlaktes, waarin geen vogel meer te vinden is. Weg zijn soorten als Kemphaan, Watersnip, Zomertaling, Graspieper, Veldleeuwerik, Patrijs en ga zo maar door. Niet alleen de vogels zijn verdwenen, maar ook talloze soorten bloemen, vlinders, libellen en sprinkhanen.

Grutto's op doortrek in Portugal  
Grutto’s op doortrek in Portugal (foto: Albert Beintema)  

De oorzaak van deze teloorgang kennen we al heel lang. Als geen ander land ter wereld is Nederland bereid onze biodiversiteit op te offeren aan agrarische productie. Met onze zuivelexport staan wij aan de top van de wereldranglijst. Maar het blijkt dat deze positie alleen te handhaven is met enorme subsidiestromen, zodat wij uiteindelijk onze zogenaamde exportwinst allemaal zelf betalen. Albert legt graag uit hoe bizar deze situatie is en hoe door en door verziekt onze zuivelindustrie is.

In grote delen van Nederland is de Grutto als broedvogel helemaal verdwenen. Maar de strijd gaat door en we gaan ervoor zorgen dat we in een aantal kerngebieden een weliswaar sterk gekrompen, maar gezonde Gruttopopulatie kunnen handhaven!

Albert Beintema studeerde biologie in Groningen. Als ecoloog, werkzaam voor natuurbeheer, bestudeerde hij weide-, water- en moerasvogels in Nederland en Afrika. Ook gaf hij advies over de inrichting van natuurgebieden in Afrika en Azië. Hij is auteur van de boeken In de voetsporen van Shackleton, Het waterhoentje van Tristan da Cunha, Mijn vogels, Eilanden. Van Andoya tot Vuurland en De Grutto.

Geringde grutto  
Geringde grutto (foto: Albert Beintema)  

 


 

Woensdag 13 januari, 20.00-22.15 uur: Martijn Bot over Antarctica

Titel van de lezing:Vijftig tinten blauw, een Antarctisch reisverhaal

"Het lege continent", "Het witte continent", "Het zevende continent"; de bijnamen van Antarctica zijn legio. Maar voor vele natuurliefhebbers in het algemeen en vogelaars in het bijzonder zal Antarctica toch vooral het gedroomde continent zijn. En dat is volkomen terecht. Niet alleen is het landschap overdonderend, ook de zeezoogdieren en vooral de zeevogels zijn zeer tot de verbeelding sprekend, en het totaalplaatje is al helemaal onvergetelijk.

Pinguin  
Pinguin (foto: Martijn Bot)  

 

Tijdens deze presentatie neem ik u mee op een reis die via Buenos Aires, Ushuaia en de avontuurlijke (soms iets te, trouwens...) Drake Passage uiteindelijk naar Antarctica voerde. De vogels zullen in deze presentatie de hoofdrol spelen, maar ook de Antarctische stilte, vijftig tinten blauw en de kick van de eerste Orka zullen de revue passeren. Graag tot ziens op woensdag 15 januari!

Martijn Bot is al sinds jonge leeftijd actief vogelaar. Als leraar heeft hij relatief veel vrije tijd en hij is dan ook vaak te vinden in één van de vele mooie gebieden in het noorden - Lauwersmeer, de Friese Waddenkust, Fochterloërveen en Ameland - op zoek naar vogels en libellen. Daarnaast is Martijn actief in het veldwerk, telt hij in het voorjaar trekvogels in Groningen en in het najaar op Ameland en is hij gek op vogeltrek over zee.

  


 

Woensdag 9 december, 20.00-21.00 uur: Derick Hiemstra over Noordse Sterns

Titel van de lezing: "Voor geel 9.0 is 90.000 km niet alleen een kwestie van 0-en: het verhaal over een nieuwe recordreiziger, versie 2015"

Recordreiziger Noordse Stern geel 9.0.

De resultaten van zes jaren lang (kleur-)ringen en twee edities van werken met geolocatoren bij bekende broedvogels zullen in deze lezing worden gepresenteerd.
Er is dus niet alleen oog voor de recordtrekker "geel 9.0" maar ook voor de successen van verschillende kolonies en de trends van verschillende jaren.
Deze lezing belooft niet een opsomming van getalletjes en grafiekjes te worden, maar zal u d.m.v. veel beeldmateriaal inzicht geven in een broedseizoen van zowel de vogels als de ringer.

Derick Hiemstra is een hobbymatige vogelringer die met behulp van de RUG een professionele aanpak heeft om de Noordse Sterns die aan de Groninger kust broeden, het jaar rond te volgen.

Na de pauze start rond 21:15 uur de najaars ALV van Avifauna Groningen



 

 


 

 

Woensdag 25 november, 20.00-22.15 uur: Rick Wortelboer en Luit Buurma over Gierzwaluwen

Titel van de lezing: "Gierzwaluwen nader bekeken met behulp van camera's bij nesten en radar"

Menig huizenbezitter is bevoorrecht met broedende Gierzwaluwen. Ondanks de nabijheid van deze tot de verbeelding sprekende soort is er relatief weinig bekend over de broedecologie van Gierzwaluwen, vooral doordat ze bijzonder gevoelig zijn voor verstoring. Met behulp van camera’s heeft Gierzwaluwbescherming Nederland het wel en wee van broedende Gierzwaluwen gevolgd bij zowel natuurlijke nestplaatsen als in nestkasten. De beelden die dit hebben opgeleverd gaan in deze lezing vertoond worden en zullen een unieke kijk in de gierzwaluwenhuiskamer opleveren.Met dit onderzoek konden diverse aspecten van het leven van deze intrigerende zomervogel bestudeerd worden zonder dat de vogels verstoord werden. De resultaten van dit onderzoek zijn onlangs gepubliceerd in LIMOSA 88 (2015): 57-73. (zie artikel.)

Jonge Gierzwaluwen op de uitkijk vlak voor het uitvliegen   Jonge gierzwaluwen 's avonds boven het Ijsselmeer
Jonge gierzwaluwen op de uitkijk vlak voor het uitvliegen   Gierzwaluwen 's avonds boven het Ijsselmeer

Rick Wortelboer raakte al vroeg geïnteresseerd in de natuur. Na zijn studie biologie aan de Universiteit Utrecht met specialisatie Aquatische Ecologie heeft hij van zijn hobby zijn werk gemaakt, ook al koos hij daarin de mathematische kant. Nadat Gierzwaluwen zijn huis bezochten, is hij zich in deze intrigerende soort gaan verdiepen en heeft met camera’s bij de nesten de vogels bestudeerd. Rick werkt momenteel bij Deltares.

 

Luit Buurma zal als afgezwaaid bioloog bij defensie radarbeelden van de grote luchtverdedigingsradar van Defensie in Noord Friesland laten zien. Met blauwe vlekken zijn reflecties van zwermen gierzwaluwen te zien boven het IJsselmeer. Wat doen die daar in juni en juli? Waarom verschijnen de vogels elke nacht een uur na zonsondergang en opnieuw een uur voor zonsopgang op grote hoogte in de radarbundels? Hoe weet je eigenlijk dat die vlekken gierzwaluwen zijn? Na meer dan honderd jaar speculatie over het geheime luchtleven van de vogeligste aller vogels lijkt de modernste techniek enkele raadsels op te lossen. Jammer? Nee, het verhaal wordt er zo mogelijk nog spannender door. Het lijkt er op dat de Gierzwaluw de eerste drie tot vier jaar van zijn leven continue in de lucht is, na het verlaten van het nest. Dankzij geolocators (chips van 0.8 gram, op de rug van de vogels) weten we sinds 2012 waar de vliegkunstenaar het jaarrond verblijft. Maar het door de spreker al in 1979 op het radarscherm ontdekte vreemde verschijnsel boven het IJsselmeer is nog in nevelen gehuld. Pas nu ontwaren we een glimp ... Wordt een interessant verhaal!

Luit Buurma studeerde biologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en bleef vervolgens van zijn militaire diensttijd tot zijn pensioen als bioloog bij defensie werken. Daarnaast stond hij in 1973 (samen met Jan Wattel, Hans van Balen en professor Herman Klomp) aan de basis van wat nu Sovon Vogelonderzoek Nederland heet.

 


 

 Woensdag 11 november 2015, 20.00-22.15 uur: Petra de Goeij over Lepelaars

Titel lezing: “De lepelaars in Nederland doen het goed. Maar wat is goed?”

Het aantal lepelaars in Nederland neemt nog steeds toe. Geldt dat voor alle kolonies? Is er verschil tussen oude en nieuwe kolonies? Het jarenlange kleurringen van lepelaars door Harry Horn en Otto Overdijk heeft een schat aan gegevens opgeleverd over de overleving van de lepelaars op hun trekroute. In de lezing zal worden ingegaan op de verschillen in overleving op de trekroute en door de tijd heen. In de laatste jaren zijn lepelaars op Schiermonnikoog ook voorzien van GPS-loggers. De eerste data hiervan zijn uitgewerkt en laten prachtige patronen zien.

Petra de Goeij met gezenderde lepelaar   Geringde jonge lepelaar
Petra de Goeij met gezenderde lepelaar   Geringde jonge lepelaar

Petra de Goeij studeerde Biologie aan de UvA met als hoofdvak ‘Voedsel ecologie van de lepelaars van het Zwanenwater’. In 2001 promoveerde Petra op het bij het NIOZ/RUG uitgevoerde promotie-onderzoek ‘Burying depth as a trade off in the bivalve Macoma balthica’.
Vanaf 2010 is zij als onderzoeks-assistent verbonden aan de RUG en het NIOZ en doet onderzoek naar broedbiologie, demografie en verspreiding van de lepelaars in het Waddengebied in het kader van het project Metawad (http://www.metawad.nl/).
Sinds 2013 is Petra bestuurslid van de Werkgroep Lepelaar (
http://www.werkgroeplepelaar.nl/home).