22 | 11 | 2017

Werkgroep Kokmeeuw


Inleidingkokmeeuwen

In stedelijke gebieden voeren veel mensen de vogels en meeuwen maken hier dankbaar gebruik van. Daardoor zijn Kokmeeuwen in steden vaak gewend aan mensen en ze laten zich dan ook meestal van dichtbij bekijken.

De "Werkgroep Kokmeeuw" houdt zich bezig met het systematisch verzamelen van gegevens over geringde Kokmeeuwen die in en rond de stad Groningen overwinteren.  Ook verzamelen we gegevens over geringde Stormmeeuwen die in en rond de stad Groningen verblijven. De werkzaamheden zijn (1) het aflezen van al geringde vogels en (2) het vangen en ringen van nog niet geringde vogels. Hieronder wordt alleen ingegaan op de Kokmeeuw; in een later stadium zal informatie over de Stormmeeuw worden toegevoegd.


Geschiedenis

geel_v1In de stad Groningen overwinteren zeker 3000 Kokmeeuwen en de vogels zijn vaak erg mak. In het midden van de jaren zeventig ontdekte Egbert Boekema dat je in Groningen prima de inscriptie van metalen ringen kon ontcijferen. Egbert heeft toen een aantal seizoenen achtereen goed gekeken naar geringde Kokmeeuwen in de stad Groningen en zijn gegevens zijn verwerkt in het boek 'Vogels van Groningen' en in een samenvattend artikel in 1987 in de Gors. In die begintijd waren ook andere aflezers actief in de stad, onder andere Tseard Hiemstra en Henk van Huffelen. Tseard Hiemstra is tot nu toe de enige geweest die een Kokmeeuw met een ring uit IJsland in de stad heeft gezien.

In de strenge winter van 1985/86 zijn Klaas van Dijk en Fred Prak begonnen met het aflezen van geringde Kokmeeuwen in de stad Groningen. Over dit eerste jaar is een artikel in de Gors verschenen. Daarna is Klaas van Dijk doorgegaan met het aflezen van geringde Kokmeeuwen. In die jaren zijn ook geringde Kokmeeuwen afgelezen door Lex Tervelde en Eric-Jan Alblas. In 1990 is een overzichtsartikel in de Gors verschenen met vooral een overzicht van de aantallen afgelezen Kokmeeuwen in die eerste jaren. In 1993 is een artikel geschreven over een influx van Deense Kokmeeuwen tijdens de strenge winter van 1986/87.

In de winter van 1996/97 is Frank Majoor begonnen met een systematisch kleurringproject aan overwinterende Kokmeeuwen in een aantal Nederlandse steden waaronder Arnhem, Deventer, Groningen, Hilversum en Kampen. In iedere stad worden jaarlijks 30 Kokmeeuwen gevangen en gekleurringd (15 eerste-winter vogels en 15 adulte vogels). Alle vogels hebben een plastic kleurring met twee inscripties om de linkerpoot en een metalen ring om de rechterpoot. Als kleur zijn geel, rood en blauw gebruikt, veel gele ringen zijn ondertussen (flink) verbleekt en sommige rode ringen zijn ook al flink verbleekt. Daarnaast zijn er ook Kokmeeuwen geringd met witte kleurringen met 3 of 4 inscripties (voor uitleg zie ook www.cr-birding.be).


Doelstelling en werkwijze

blauw_mtDit kleurringprogramma loopt tot aan de dag van vandaag door met als doel:
(1) inzicht krijgen in de locale overleving en de variatie tussen de verschillende jaren (een artikel hierover is in 2005 verschenen in het landelijk tijdschrift Limosa),
(2) inzicht krijgen in verschillen in plaatstrouw tussen jonge en adulte vogels,
(3) grip krijgen op uitwisselingen tussen de verschillende steden,
(4) inzicht krijgen in mogelijke verschillen in plaatstrouw, gedrag en overleving tussen man en vrouw.
In Groningen zijn de Kokmeeuwen steeds in het Noorderplantsoen (bij de Kerklaan) gevangen en gekleurringd. Tegenwoordig kun je op een gunstige dag wel meer dan 30 gekleurringde vogels van dit project in het Noorderplantsoen tegenkomen.

De afgelopen tien jaar zijn vooral Ana Buren, Klaas van Dijk, Derick Hiemstra, Henk van Huffelen en René Oosterhuis bezig met het aflezen van geringde Kokmeeuwen in en rond de stad. Het gaat hierbij zowel om Kokmeeuwen met kleurringen als om Kokmeeuwen die alleen een metalen ring dragen. De vogels met alleen een metalen ring zijn deels in het buitenland en deels in Nederland geringd (onder andere door Tseard Hiemstra en Frank Majoor ook in de stad Groningen). Tijdens streng winterweer kunnen meeuwen ook met een slagnet worden gevangen en een dergelijke vangactie is op 8 januari jl. bij de Oostersluis uitgevoerd,  zie www.anaburen.nl/vogels/ringen/meeuwen voor een fotoverslag.rood_ex


Enkele resultaten

In de stad Groningen overwinteren vooral Kokmeeuwen die in landen rond de Oostzee zijn geboren. Het totaal aantal afgelezen ringen wisselt van jaar op jaar; afhankelijk van onder andere de afleesinspanning en van het weer (langdurige perioden met veel ijs biedt meer mogelijkheden voor het aflezen van geringde meeuwen). Hieronder een overzicht van de aantallen geringde Kokmeeuwen met een buitenlandse ring uit een aantal recente jaren (een seizoen loopt van 1 juli tot en met 30 juni).

In het seizoen 2002/03 werden in totaal 121 Kokmeeuwen in de stad Groningen gezien met een buitenlandse ring: 45 hiervan droegen een Zweedse ring en 31 een Finse ring. Verder ging het om vogels met een ring uit Polen (11), Estland (7), Litouwen (7), België (6), Denemarken (5), Duitsland (2), Letland (2), Tsjechië (2) en Engeland , Frankrijk en Noorwegen (elk 1).

In het seizoen 2003/04 werden in totaal 102 Kokmeeuwen in de stad Groningen gezien met een buitenlandse ring: 36 hiervan droegen een Zweedse ring en 24 een Finse ring. Verder ging het om vogels met een ring uit Polen (9), Litouwen (8), Estland (7), België (5), Letland (3), Tsjechië (3), Denemarken (2), Duitsland (2) en Engeland, Noorwegen en Wit-Rusland(elk 1).

In het seizoen 2004/05 werden in totaal 70 Kokmeeuwen in de stad Groningen gezien met een buitenlandse ring: 24 hiervan droegen een Zweedse ring en 17 een Finse ring. Verder ging het om vogels met een ring uit Polen (8), Estland (5), België (4), Litouwen (4), Denemarken (2), Duitsland (2), Letland (2), Slowakije (1) en Tsjechië (1).ringen

Vanaf 1987 heeft Klaas Koopman grote aantallen broedvogels op het nest gevangen in de kolonie op de Vloeivelden van de Suikerunie (Hoogkerk) en hij heeft hier in 1999 een artikel voor de Gors over geschreven. Flink wat van deze vogels zijn ook in de stad Groningen gezien: vooral in voor- en najaar, maar enkelen ook in de wintermaanden. Sommige vogels worden nog steeds in de stad gezien. In oktober 2008 werd de metalen ring afgelezen van een Kokmeeuw die in 1987 door Klaas Koopman op het nest bij Hoogkerk was gevangen; deze vogel is dus ondertussen minimaal 23 jaar oud.

Het kleurringonderzoek heeft duidelijk gemaakt dat veel Groningse Kokmeeuwen erg plaatstrouw zijn, maar dat er altijd weer verrassingen opduiken. Bovendien zijn verschillende vogels op meerdere plekken afgelezen, zodat langzaam aan een beter beeld ontstaat over de bewegingen van Kokmeeuwen tussen broed- en wintergebieden. Er zijn ondertussen vogels met al een flink lange lifelist (enkele voorbeelden staan op de site van Frank Majoor, www.frankmajoor.nl. Frank Majoor verzamelt de waarnemingen van gekleurringde Kokmeeuwen (e-mail Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.) en alle waarnemingen kunnen het beste direct naar hem worden verzonden. Iedere melder krijgt een lifelist met alle waarnemingen. Veel informatie over gekleurringde Kokmeeuwen van andere projecten is ook te vinden via www.cr-birding.be.

Klaas van Dijk.
Foto's: Ana Buren.

_________________________


Contactpersoon van de "Werkgroep Kokmeeuw": Klaas van Dijk, Vermeerstraat 48, 9718 SN Groningen, telefoon 050-3182924, e-mail Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Links: